Türk kültüründe şamanizm son derece önemlidir. İlk Türkler, şamanizme dayalı bir yaşam tarzında yaşadı. Şamanizm, gözlemsel gözlemler, deneyimler, ezoterik vahiyler, inançlar ve âdetlerin uyum içinde bir araya geldiği bir dini öğretidir. Şamanlar, türkler arasında doğa kökenli törenleri gerçekleştirmek, doğal olaylarda aktif rol almak için özel yetenekleri olan kişilerdi. Göçebeler arasında yaygındı ve Türklerin kültürüne önemli katkıları vardır.
Mitolojik Anlatılar
Türk miti ve masalları geleneksel oral kültürün bir parçasıdır. Bunların en eski kaynakları Orhun Yazıtlarıdır. Bunlar yaklaşık 8. Yüzyıl’dan kalmadır. Bunların arkasındaki fikirlerde Şamanizm izleri bulunur. Şamanizm, Orhun Yazıtlarındaki fikirlerin temelidir:
- Doğa İlâhları: Akıl, canlılar, doğa ve trajik kahramanlar hakkındaki hikâyeler ile ilgili olan masallarda, çeşitli doğa unsurlarına atfedilen birtakım toy ilâhları vardı.
- Oyunlar: Bu masallarda özellikle İşkence oyunlarının incelenmesi çok önemlidir. Oyunlar şamana yardımı ile kontrol edilebilir. Oynayanların önünden çıkan şeye inançları vardı.
- Kutsal Anıtlar: Eski Türkler, tek tanrı inancı yerine, yerküreye kutsal anıtlar yerleştirmişlerdir. Kültdeşerler, gökte yaşayan irade güçleri olduğuna inanılırdı.
Şamanizmin Etkileri
Şamanizmin Türklerin kültürü üzerine etkileri, günümüzün dini hayatının temelleri arasında yer almaktadır. Şamanizm, günümüz kültüründe dini anlayışın temelini oluşturmaktadır. Aynı zamanda, eski Türklerin kültürünün sürmesi ve gelişmesinin temelinde Şamanizme dayalı mitolojik anlatılarla ölenler öfkeli olmasıdır.
Şamanizm, Türklere önemli faydalar sağlamıştır. Şamanlar, topluma danışmanlık hizmeti veren özel etmenlerdi. Türkler tarafından kültürünün ve inancının sürmesi için, diğer sosyal unsurlardan daha fazla önem verilen bu unsurlar, Şamanizm tarafından da desteklenmiştir.
Türkler tarafından arzu edilerek gelişmiş ve geliştirilmiş olan Şamanizm, hala kültürel hayattaki önemini korumaktadır. hala bugünün kültürünün önde gelen unsurlarından biridir.
Eski Türkler, kendilerinden önce gelen Türk asıllı kavimlerin mirasını taşıyorlar. Bunlar, doğaüstü varlıklar ve kabuller tarafından temsil edilen kültürel miraslarının, Türkler tarafından günümüzde de hayat bulduğu şamanist bir inanca sahip olmuştur.
Eski Türklerin şamanizmi, insanların doğa üstü güçlere ulaşmak için kullandıkları bir antik inandır. Günlük yaşamlarında yaşadıkları değişiklikleri anlamak ve kontrol etmek için şamanlar bir aracı olarak kullanıldı. Şamanların ilahi ve dünyevi gücüne dayanarak yardımcı olabilirlerdi. Şamanizm inancı, Türklerin bu gücü veya özellikleri farklı doğaüstü varlıkların şeklinde kökenlere sahipti.
Eski Türklerin şamanizmi için aşina oldukları çok sayıda mitolojik anlatı ortaktır. Bu mitolojik konular herhangi bir kültürden seçilip halka özel olarak anlatılabildi. Bazen bir anlatı çokgenlerde geçerken, bazen de samimiyetle anlatılan masalların evrensel anahtarı aracılığıyla çok farklı manevi duygulara ulaşabiliyordu.
Eski Türklerin şamanizminin ve mitolojik anlatılarının birbiriyle ilişkili olduğunu kabul etmek gerekir. Şamanların inançlarının desteklediği ve çeşitli mitolojik olayların arasında yaşayan kişilerin ruhlarının kanıtladığı birtakım özellikleri vardı. İnsanların hayatlarının etkinlik olmasına yardımcı olabilecek bu çeşitli mitolojik konuların bilgisini de çeşitli şamanik amaçlar için kullanmışlardı.
Eski Türk kültüründe, şamanizm ve mitolojik anlatılar günümüzde de göstermeye devam etmektedir. Bu iki antik inanış, günümüzün modern toplumlarında çok yönlü ve değişken bir biçimde yaşamaya devam etmektedir.